Sembolik Liberalizme Karşı: DİYALOJİK SOSYOLOJİ İÇİN BİR SAVUNMA

Sari Hanafi’nin Sembolik Liberalizme Karşı: Diyalojik Sosyoloji için Bir Savunma adlı eseri, çağdaş dünyada liberal ilkelerin nasıl yüzeyselleştiğini ve toplumsal adalet yerine sadece görüntüde kalan içi boş değerlere dönüştüğünü ele alan güçlü bir sosyolojik eleştiri sunuyor. Hanafi, liberalizmi bütünüyle reddetmez; aksine onun ideallerini savunur ama bu ideallerin nasıl anlamdan yoksun kılındığını, gerçek özgürlük ve eşitlik hedeflerinden nasıl uzaklaşıldığını gösterir. Yazarın “sembolik liberalizm” adını verdiği olgu, değerlerin temsil düzeyinde kalıp pratikte etkisizleştiği, adaletin yerini söylemin, özgürlüğün yerini gösterinin aldığı bir dünyayı anlatır. Ona göre sorun, liberalizmin idealinde değil bu ideali bir vitrin malzemesine dönüştüren zihniyettedir.

Eser iki ana eksen üzerine kuruludur. İlk bölümde Hanafi, liberalizmin tarihsel köklerinden başlayarak “sembolik liberalizm” kavramını teorik olarak inşa eder. İkinci bölümde ise bu kavramı güncel örnekler üzerinden tartışır: Akademik özgürlüğün görünürdeki savunusuna rağmen giderek daralan fikir alanı, sekülerliğin dinî baskıya dönüşen biçimleri, Batı toplumlarında kimlik politikalarının ideolojik bir silaha evrilmesi ve nihayet aile kurumuna yönelik devlet müdahaleleri. Bu örnekler aracılığıyla yazar, modern toplumlarda adalet, özgürlük ve çoğulculuk gibi kavramların nasıl içi boşaltılmış temsillere dönüştüğünü gözler önüne serer.

Hanafi’nin çözüm önerisi “diyalojik sosyoloji”dir. Bu kavram, farklı fikirlerin ve kültürlerin birbirini bastırmadan, gerçekten dinlemeyi öğrenmesi gerektiğini vurgular. Sosyoloji burada akademik bir disiplin olmanın dışında ahlaki bir sorumluluk alanı hâline gelir. Yazar, düşüncenin yeniden vicdanla buluşması gerektiğini savunur. Sari Hanafi’nin uluslararası platformlarda üstlendiği çeşitli görevleri ile sosyal ve siyasi olarak hareketli coğrafyalarda şekillenmiş arka planı bu görüşlerine sahici bir zemin kazandırır. O, hem Batı’nın kendi liberal mitolojisine içeriden bir eleştiri getirir hem de Arap dünyasının moderniteye bakışını entelektüel bir derinlikle ifade eder.

Kitap M. Murtaza Özeren’in özenli çevirisinin berrak dili ve akademik doğruluğu ile okuyucunun zihninde yeni ufuklar açarken okuma zevkini de hedefliyor. Kavram yoğunluğu Türkçeye akıcı biçimde aktarılmış; üslup ne kuru bir akademizmde kaybolmuş ne de basitleştirilmiş. Bu titizlik, metni yalnızca okunabilir kılmakla kalmamış, Hanafi’nin entelektüel sesini de Türkçede net biçimde duyulur hâle getirmiştir.