Abdüllatif el-Bağdadî’nin Nil Kıyısında Bir Hekim adıyla Türkçeye kazandırılan eseri, Orta Çağ İslam dünyasının en dikkat çekici gözlem ve tanıklık metinlerinden biridir. 1162’de Bağdat’ta doğan, Şam, Kahire, Kudüs, Halep ve Erzincan gibi dönemin önemli ilim merkezlerinde bulunan Abdüllatif el-Bağdadî; hekim, filozof, tabiat gözlemcisi ve çok yönlü bir alim olarak yaşadığı çağın ilmî merakını temsil eden güçlü isimler arasında yer alır. Bu kitapta Mısır’ı bir seyyahın geçici ilgisiyle değil, tahkik ehline özgü dikkatli, sorgulayıcı ve ölçüp biçen bir bakışla ele alır. Onun için görmek, bakmanın ötesine geçer; gözlemlemek, karşılaştırmak, sınamak ve rivayet edilen bilgiyi bizzat tecrübe ile yoklamak anlamına gelir.
Eser, Mısır’ın coğrafi özelliklerinden bitkilerine, ağaçlarından hayvanlarına, kadim anıtlarından yapılarına, gemilerinden yemeklerine kadar uzanan geniş bir tasvir alanı açar. Nil’in yıllık yükselişi, ülkenin tabiat düzeni, toprağın bereketi, piramitler, heykeller, mumyalar, mezarlıklar ve gündelik hayat unsurları Abdüllatif’in metninde canlı, ayrıntılı ve çoğu zaman şaşırtıcı bir açıklıkla yer bulur. Yazarın hekim kimliği, özellikle insan bedeni, kemikler, mumyalar ve anatomik gözlemler söz konusu olduğunda belirginleşir. Otorite kabul edilmiş bilgilere gerektiğinde mesafeyle yaklaşması, eski kaynaklarda yer alan hükümleri kendi gözlemleriyle sınaması ve maddi delile verdiği önem, eseri İslam bilim tarihi içinde ayrıcalıklı bir konuma taşır.
Kitabın ikinci kısmı, 1200–1202 yıllarında Mısır’ı derinden sarsan kıtlık ve veba felaketine ayrılmıştır. Abdüllatif el-Bağdadî burada daha sert, daha doğrudan ve sarsıcı bir anlatı kurar. Açlığın toplumsal düzeni nasıl çözdüğünü, yoksulluğun ve çaresizliğin insan davranışlarını nasıl değiştirdiğini, ölümün şehir hayatının sıradan bir parçasına nasıl dönüştüğünü soğukkanlı ama duyarsız olmayan bir tanıklıkla kayda geçirir. Bu satırlarda tarihî felaket anlatısının ötesine geçen bir insanlık hâli görünür: Bedenin kırılganlığı, ahlakın zor şartlar altındaki sınırları, iktidarın yetersizliği, toplumun çözülüşü ve hayatta kalma içgüdüsünün karanlık yüzü aynı anda belirir.
Tim Mackintosh-Smith’in Arapça aslından İngilizceye çevirdiği ve kapsamlı bir araştırma konusu hâline getirdiği eser için kaleme aldığı giriş, Abdüllatif el-Bağdadî’nin hayatını, ilmî kişiliğini, seyahatlerini, hocalarını, hamilerini ve metnin tarihsel bağlamını ayrıntılı biçimde ortaya koyar. Böylece okur, kitabı on ikinci ve on üçüncü yüzyıl İslam dünyasının siyasi, entelektüel ve toplumsal hareketliliği içinde takip eder. Haritalar, açıklamalar, isimler ve terimler sözlüğü, kaynakça ve dizin ise metni araştırmacılar için kullanışlı bir başvuru kaynağı hâline getirir.
Internet Explorer tarayıcısının 9.0 ve daha eski sürümlerini desteklememekteyiz. Web sitemizi doğru görüntüleyebilmek için tarayıcınızı güncelleyebilirsiniz, güncelleyemiyorsanız başka bir tarayıcıyı ücretsiz yükleyebilirsiniz.